اربعین؛ فرصتی که نباید فقط در قاب احساسی خلاصه شود

وقتی از اربعین سخن می‌گوئیم، در واقع از پدیده‌ای حرف می‌زنیم که در مقیاس و معنا، در اجتماعات انسانی دیگر جهان کمتر دیده می‌شود. میلیون‌ها انسان از ملیت‌ها و فرهنگ‌های گوناگون، با هدفی مشترک و مسیری واحد، کیلومترها را پای پیاده طی می‌کنند تا در کربلا به هم برسند. این تصویر، در نگاه اول با شور و اشک و احساس گره خورده است؛ اما اربعین، فقط در روایت عاطفی خلاصه نمی‌شود.

در سال‌های گذشته روایت رسانه‌ای ما از این پدیده، بیشتر بر همان بخش‌های پرهیجان و احساسی متمرکز بوده است: صحنه‌هایی از آغوش‌های گرم زائران، لبخندهای موکب‌داران و سفره‌های رنگارنگ. همه این‌ها زیباست، اما آیا تمام حقیقت اربعین همین است؟ واقعیت این است که چنین نگاهی، اربعین را به یک قاب محدود احساسی تقلیل می‌دهد و ظرفیت‌های عمیق‌تر آن را در سایه قرار می‌دهد.

اربعین، در ذات خود یک فرصت تمدنی است؛ تمرینی بزرگ برای همگرایی امت اسلامی، میدان آزمایشی برای همزیستی مسالمت‌آمیز و بستری برای گفتمان‌سازی در مقیاس جهانی. این حرکت میلیونی می‌تواند پیام تمدن نوین اسلامی را نه فقط در قالب شعار، بلکه در تجربه‌ای عینی و ملموس به دنیا مخابره کند. اما این وجه از اربعین، کمتر در روایت‌های رسانه‌ای ما دیده می‌شود.

اینجاست که مسئولیت رسانه‌ها برجسته می‌شود. اگر رسانه بتواند این زاویه مغفول را ببیند و آن را به شیوه‌ای جذاب و تحلیلی به مخاطب منتقل کند، اربعین می‌تواند از یک رویداد سالانه فراتر رود و به جریانی ماندگار تبدیل شود که اثرش در طول سال و در ذهن جامعه باقی بماند. غفلت از این نگاه، یعنی چشم‌پوشی از ظرفیتی که شاید در هیچ رویداد دیگری یافت نشود.

در همین راستا با معصومه نصیری، کارشناس سواد رسانه‌ای و معاون آموزش و پژوهش باشگاه مدیریت رسانه و توسعه سواد رسانه‌ای یونسکو ایران گفت‌وگو کردیم تا از او بپرسیم چگونه می‌توان از دام تقلیل‌گرایی احساسی عبور کرد و به روایتی جامع‌تر و اثرگذارتر از اربعین رسید. مشروح این گفت‌وگو را در ادامه می‌خوانید:

اربعین، در ذات و جوهر خود، یک مسیر به سوی ظهور است

نصیری: اربعین، در ذات و جوهر خود، یک مسیر به سوی ظهور است. ما باید این حرکت را فراتر از یک پیاده‌روی مذهبی یا اجتماع عظیم مردم ببینیم و آن را در قالب یک مانور تمدنی-مهدوی تفسیر کنیم؛ به این معنا که اربعین فرصتی است برای آماده‌سازی فرد و جامعه در جهت زندگی در عصر ظهور حضرت مهدی (عج). این حرکت بزرگ، در واقع تمرینی است که مؤمنان در آن، ظرفیت‌ها، مهارت‌ها و روحیه‌های لازم را برای مواجهه با آن عصر نوین کسب می‌کنند. متأسفانه این نگاه عمیق و تمدنی در تولیدات رسانه‌ای ما جایگاه شایسته‌ای ندارد و معمولاً اربعین را به عواملی مثل تعداد موکب‌ها، حجم غذای توزیع‌شده یا جلوه‌های فداکاری محدود می‌کنیم؛ در حالی که حقیقت، بسیار فراتر از اینهاست.

اگر تمرکز رسانه‌ها و فعالان فرهنگی تنها بر جنبه‌های احساسی باشد و بخش تحلیلی و تبیینی کمرنگ بماند، در واقع در حق این پدیده عظیم کوتاهی کرده‌ایم